Door gebruik te maken van de GTB gaat u akkoord met de Eindgebruikersovereenkomst.

Koppelingen:
Aanvulling
Vorig artikel: SCHOONMAAKSTER Volgend artikel: SCHOONMOEDER
GTB Woordenboeken: MNW

SCHOONMAKEN

Woordsoort: ww.(trans.,zw.)

Modern lemma: schoonmaken

bedr. zw. ww. Koppel. van Schoon en Maken.
+1.  Van vuil, onreinheden of onzuiverheden ontdoen.
Hy en hadde sijne voeten niet schoon gemaeckt, nochte sijnen knevelbaert beschoren,   Statenb., 2 Sam. 19, 24 [ed. 1688].
Wy (hebben) alle het Geschut boven geset, het Schip versien ende van buyten schoon ghemaeckt,   O.-I. e. W.-I. Voyag. 10, 76 b [1602].
Tot dat alle de Posten … sullen wesen afgelost, de Corps de Guarde en Schilder-huysen schoon gemaeckt,   Gr. Placaetb. 4, 172 a [1688].
Was smergens in de kamer van Mr. du Lacq en liet mijn tanden schoonmaken,   C. HUYGENS Jr., Journ. 3, 106 [1649].
Dat aan alle de Commisen … sal worden toegelegt … voor het schoonmaaken en smeeren van het Geweer, soo van binnen als van buiten, het geen hier na volgt,   Gr. Placaetb. 6, 212 a [1735].
Als men de Champignons geplukt heeft, moet menze … schoon maken met een flanelle lapje in water en melk,   Recept. (achter Geld. Keukenm.) 47.
Moeder Ann zat alleen omtrent den haard, en was bezig met eenig groensel schoon te maken,   CONSC. 1, 212 a [ed. 1867].
Aangezien verfwerk, dat nog in goeden staat verkeert, door onkundig en onhandig schoonmaken licht bedorven kan worden,   V.D. KLOES, Verver 114 [1908].
Ze wou de kooi schoonmaken en liet de papegaai het deurtje uit,   V. LOOY, Jaapje 214 [1917].
Giet de limonade in goed schoongemaakte flesschen. Sluit deze met eene schoongemaakte en uitgekookte kurk,   WANNÉE, Kookb. 333.
Het schoonmaken der penseelen en kwasten in terpentijn, petroleum en benzine maakt op den duur het haar hard,   ROELOFS, Schilderen 41.
+2.  Mooi maken, versieren, optooien, opschikken. In Braband.
Wat heeft uwe moeder u schoon gemaakt,   HOEUFFT, Bred. T.
Wie héet oe zoo schoongemaakt, me' kind? Als een boer verhuist in de Kempen, dan wordt hij met zijne vrouw en kinderen overgehaald in eene schoongemaakte huifkar,   CORN.-VERVL.
Afl. Schoonmaak, schoonmaakster (zie die woorden)
schoonmaker (”Het (t.w. het Directoire) … heeft … gefaald … door u te benoemen met den schoonmaker van het O. I. huis”, FALCK, Br. 130; ”J. Bakker, laatstelijk Schoonmaker bij de gemeentetram te Amsterdam”, Raad v. State, Afd. Gesch. v. Best. 1919, 574)
schoonmakerij (”De schoonmakerij in 't Prinsenhof”, Oude Tijd 1871, 124)
schoonmaking, ongewoon (”Hou eene … groote en geheele schoonmaking …; ik wil u gaarne wat de hand bieden”, WOLFF en DEKEN, Blank. 3, 97 [1789]).
Samenst. — Als eerste lid in Schoonmaakartikel (”Collectie schoonmaakartikelen, bestaande uit: 2 kaasbakborstels, 1 kromme borstel, 1 trommelreiniger” enz., Catal. Zuivelmus. Landbouwhoogesch. 14 [1921])
Schoonmaakbehoeften
Schoonmaakmiddel (”Sedert voor wanden en kamerwerk het doffe verfwerk meer en meer in den smaak kwam, werden ook bijzondere schoonmaakmiddelen in poedervorm daarvoor ingevoerd”, V.D. KLOES, Verver 115 [1908])
Schoonmaakpartij (”Zelfs de welbekende schoonmaakpartijen staan daarmede (met Mei en November) in verband. Met Mei en November moet alles rein zijn,” Zeeuwsche Volksalm. 1837, 57), Schoonmaakstelling, stelling die bij het schoonmaken van een huis gebruikt wordt, klaarstelling, gewestelijk (BOEKENOOGEN op klaarstelling)
Schoonmaaktijd (”Wee nog de onmannelijke last Uw zwakke schouders opgetast, Die meidenhuur, die schoonmaakstijdenz., V. ZEGGELEN 6, 42 [1853])
Schoonmaakwoede (”Soms ging de schoonmaakswoede zoo ver, dat uitgenomen des zondags, dagelijks alle kamers die in gebruik waren, werden uitgehaald en schoon gemaakt”, SCHOTEL, Oud-Holl. Huisg. 319).

Aanvulling bij SCHOONMAKEN

Samenst. Schoonmaakbedrijf.
  Aant. v. A. V. DAM [c. 1960].
— Zijn idee om over te schakelen op een ander schoonmaakbedrijf waarbij werd overeengekomen dat over de niet-gewerkte uren een creditnota zal worden gegeven,   Buskruid Mei 1961, 4 b.
Schoonmaakbedrijf vraagt medewerker in schoolgebouw,   N. Leidse Cour. 29 Oct. 1970.
Schoonmaakbeurt.
  V. DALE [1950 ].
— Nog beter … kan men het verschil uitdrukken door het te vergelijken met het zien door een helder-gezeemde spiegelruit en het kijken door een gewone vensterruit van slechte kwaliteit, die bovendien in langen tijd geen schoonmaakbeurt heeft gehad,   Natuurk. Voordr. N.R. 11, 3 [1933].
Schoonmaakkosten.
Andere indirecte kosten … personeel, brandstoffen, schoonmaakkosten, belastingen, etc.,   Cursus Caféh., Bedrijfsadm. 9, 3 [1956].
© 2007 INL. Artikel gepubliceerd in 1924.